Teşvikler 

Türkiye’deki Yatırım Teşvik Sistemi  

Üretim, hizmet ve enerji sektöründeki yatırımların yanı sıra ihracatı artırmak amacıyla yatırım teşvik sisteminde sık sık iyileştirmeye gidilmektedir. Yerli ve yabancı yatırımcılar, aşağıdaki teşviklerden eşit oranda faydalanabilmektedir:

A. Genel yatırım teşvik rejimi
B. Büyük ölçekli yatırımlara yönelik teşvikler
C. Bölgesel ve sektörel teşvikler
D. Ar-Ge desteği
E. KOBİ teşvikleri
F. Sanayi Tezi (SANTEZ) programı
G. Teknoloji geliştirme projelerine yönelik krediler
H. Eğitim destekleri
I. İhracata yönelik devlet teşvikleri

A. Genel yatırım teşvik rejimi

Genel yatırım teşvik rejimi temel olarak bir vergi destek programı olmakla birlikte, bazı durumlarda kredi olanakları içerebilmektedir. Türkiye’deki teşvik rejimi; yatırımların yeri, miktarı ve konusuna göre değişiklik göstermektedir.

Temel yatırım teşvik türleri:

1) Gümrük vergisi muafiyeti: Yatırım teşvik belgesi kapsamında yurt dışından ithal edilen makine ve teçhizat için gümrük vergisi muafiyeti.

2) KDV muafiyeti: Yatırım teşvik belgesi kapsamında yurt dışından ya da iç piyasadan tedarik edilen makine ve teçhizat için KDV muafiyeti.

B. Büyük ölçekli yatırımlara yönelik teşvikler

1) 31.12.2011 tarihinden önce başlayan yatırımlar için % 2-10 oranlarında kurumlar vergisi
2) 31.12.2011 tarihinden önce başlayan yatırımlar için işverenlere 7 yıla varan SGK primi desteği
3) Devlet arazisinin tahsisi

Kimya:

• Kimyasal hammadde imalatında asgari 1 milyar TL tutarındaki yatırımlar.
• Diğer kimyasalların imalatında asgari 300 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Petrol endüstrisi:

• Asgari 1 milyar TL tutarındaki yatırımlar.

Transit boru hattı hizmetleri:

• Asgari 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Otomotiv:

• Asgari 250 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Demir yolu:

• Asgari 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Liman:

• Asgari 250 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Elektronik:

• Asgari 1 milyar TL tutarındaki LCD/plazma üretimi yatırımları.
• Asgari 150 milyon TL tutarındaki modül panel üretimi yatırımları.
• Asgari 50 milyon TL tutarındaki Lazer TV, üç boyutlu TV ve OLED TV üretimine yönelik yatırımlar ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin dâhil olduğu diğer elektronik sektörü yatırımları.
  

Tıbbi ve optik aletler:

• Asgari 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

İlaç:

• Asgari 100 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Havacılık:

• Asgari 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Makine:

• Asgari 50 milyon TL tutarındaki yatırımlar.

Maden:

• Asgari 50 milyon TL tutarındaki cevher işleme tesisleri ile entegre maden üretimi (yalnızca 3213 No’lu Maden Kanunu’nda tanımlanan IV/c grubu metaller) tesisi yatırımları.

İNDİRİMLİ KURUMLAR VERGİSİ (%)

SGK PRİMİ İŞVEREN DESTEĞİ *

Ancak, devletin işverenlerin SGK primi payı için sunduğu destek, aşağıdaki seviyeleri geçemez:

C. Bölgesel ve sektörel teşvikler

1) 31.12.2011 tarihinden önce başlayan yatırımlar için % 2-10 oranlarında kurumlar vergisi
2) 31.12.2011 tarihinden önce başlayan yatırımlar için 7 yıla varan SGK primi işveren desteği
3) Devlet arazisinin tahsisi
4) Faiz desteği (3. ve 4. Bölgeler)

1. Bölge: Ağırlıklı olarak ileri teknoloji gerektiren otomotiv ve yan sanayi, elektronik, ilaç, makine, tıbbi ve optik alet vb. yatırımlar teşvik kapsamında yer almaktadır.

2. Bölge: Genellikle teknoloji ağırlıklı sektörler teşvik kapsamındadır. Bu çerçevede makine, akıllı çok fonksiyonlu tekstil ürünleri, metal dışı mineral ürünler, kâğıt, gıda ve içecek teşvik kapsamında yer almaktadır.

3. Bölge ve 4. Bölge: Tarım, tarıma dayalı imalat sanayi, hazır giyim, deri, plastik, kauçuk, metal eşya ile turizm, sağlık ve eğitim yatırımları teşvik kapsamındadır. 

Bazı ilave sektörler için de bölgeye bakılmaksızın teşvik sağlanacaktır:

1. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından kurulan İhtisas Organize Sanayi Bölgelerinin (İstanbul’dakiler hariç) alanına giren yatırım türleri, bölgede faaliyet gösteren seçilmiş sektörler arasında yer almasa da bölgesel teşviklerden yararlanabilir.

2. Deniz yoluyla kargo/yolcu taşımacılığına yönelik yatırımlar 2. Bölge’de uygulanan teşviklerden yararlanabilirken, hava yoluyla kargo/yolcu taşımacılığına yönelik yatırımlar 1. Bölge’de uygulanan teşviklerden yararlanabilir. Öte yandan, hava taksiciliği faaliyetleri için teşvik verilmemektedir.

3. Özel sektör tarafından yapılacak şehirlerarası kargo/yolcu taşımacılığına yönelik demir yolu yatırımlarının yanı sıra, şehir içi kargo taşımacılığına yönelik demir yolu yatırımları da tüm bölgeler için geçerli olan teşviklere tabidir. Taşımacılık faaliyetlerinin birden çok sayıda bölgede mevcut olması durumunda, nakliye araçlarının tedarikine yönelik harcamalar en düşük gelişmişlik düzeyine sahip bölge için verilen teşviklere tabidir.

4. Jeotermal enerji ve/veya santral atığı ısılarının değerlendirilmesi yoluyla gerçekleştirilen konut ısıtma/soğutma yatırımları bölgesel teşviklerden yararlanabilir.

İNDİRİMLİ KURUMLAR VERGİSİ (%) 

SGK PRİMİ İŞVEREN DESTEĞİ* 

Ancak, devletin işverenlerin SGK primi payı için sunduğu destek, aşağıdaki seviyeleri geçemez:

FAİZ DESTEĞİ* (PUAN)

D. Araştırma ve geliştirme destekleri

1) Ar-Ge Kanunu

Türkiye’deki Ar-Ge Kanunu, bir Ar-Ge merkezinde en az 50 personel istihdam edilmesi koşuluyla Türkiye’deki Ar-Ge yatırım projelerine özel teşvikler sağlamaktadır. Yeni kanun çerçevesinde 2024 yılına kadar yararlanılabilecek olan teşvikler aşağıdaki gibidir:

• Araştırmacı sayısının 500’ün üzerinde olması durumunda Ar-Ge harcamalarının % 100’ü şirketin vergi matrahından düşülecek; bu indirime ek olarak, söz konusu faaliyet yılında bir önceki yıla kıyasla Ar-Ge harcamalarında görülen artışın % 50’si de şirketin vergi matrahından düşülecektir.
• İşçiler için gelir stopaj muafiyeti (Bu madde 31.12.2023 tarihine kadar geçerli olacaktır.)
• Sosyal güvenlik primlerinde, işveren payına 5 yıl süre ile % 50 muafiyet
• Düzenlenecek evraklarda damga vergisi muafiyeti
• Yeni bilim adamları için 100.000 TL’ye varan teknolojik girişim sermayesi
• Kamu kurumları ve uluslararası organizasyonlar tarafından sağlanan bazı fonların vergi matrahından düşülmesi

2) Teknoloji Geliştirme Bölgelerine yönelik destekler

Teknoloji Geliştirme Bölgelerine sağlanan avantajlar aşağıdaki gibidir:

• Kiralamaya hazır ofisler ve altyapı tesisleri sağlanmaktadır.
• Yazılım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde edilen kârlar 31.12.2023 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden muaftır.
• TGB içinde üretilen uygulama yazılımlarının satışı 31.12.2023 tarihine kadar KDV’den muaftır.
• TGB’lerde istihdam edilen araştırmacılar ile yazılım geliştirme ve Ar-Ge personeline ödenecek maaşlar 31.12.2023 tarihine kadar kişisel gelir vergisinden muaftır.
• 31.12.2024 tarihine kadar beş yıl boyunca SGK primi işveren payının % 50’si devlet tarafından karşılanacaktır.

3) TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu) ve TTGV (Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı), Ar-Ge projeleri için Ar-Ge masraflarını karşılamakta ve/veya sermaye kredisi vermektedir.

TÜBİTAK teşvikleri kapsamına giren projeler şunlardır:

• Kavram geliştirme
• Teknolojik araştırma ve teknik fizibilite araştırması
• Konseptin tasarıma dönüşmesi sürecinde laboratuvar araştırmaları
• Proje ve çizim faaliyetleri
• Prototip üretimi
• Pilot tesis inşaatı
• Test üretimi
• Patent ve lisans araştırmaları
• Ürün tasarımından kaynaklanan satış sonrası sorunlarla ilgili faaliyetler

E. KOBİ desteği

KOBİ’ler, 250’den az sayıda kişiyi istihdam eden ve yıllık net satış hasılatı 25.000.000 TL’nin altında bulunan şirketler olarak tanımlanmaktadır.

KOBİ’lere sağlanan teşvikler aşağıda belirtilenleri kapsamaktadır:

1. Gümrük vergisi muafiyeti
2. Yurt dışından ya da iç piyasadan tedarik edilen makine ve teçhizat için KDV muafiyeti
3. Bütçeden kredi temini
4. Kredi garanti desteği

Hazine, KOBİ’lerin finansal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla 10 milyar TL’lik bir kredi kapasitesi oluşturulması için 1 milyar TL değerinde bir fonu Kredi Garanti Fonu’na (KGF) aktarmıştır. Bu kapsamda, KOBİ başına toplam kefalet limiti 1.000.000 TL iken, KOBİ’ye ilişkin risk grubu kefalet limiti 1.500.000 TL’dir. KGF, bu kredilerin % 80’lik kısmını üstlenmektedir.

5) KOBİ’lere KOSGEB desteği (www.kosgeb.gov.tr)

Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), KOBİ’leri güçlendirmek amacıyla finansman temini, araştırma ve geliştirme (Ar-Ge), ortak tesisler, piyasa araştırması, yatırım alanları, pazarlama, ihracat ve eğitim gibi destek unsurları sağlayarak önemli katkılarda bulunmaktadır.

F. Sanayi Tezi (SANTEZ) programı

Üniversite iş birliğiyle gerçekleştirilecek yeni teknoloji adaptasyonu, süreç geliştirilmesi, kalite artırılması ve çevresel değişim projeleri için sağlanan doğrudan finansal destek aşağıdaki gibidir:

• Proje bütçesinin maksimum % 75’i doğrudan hibe olarak desteklenebilir.
• Proje süresi 3 yıldır, bu süre 6 ay uzatılabilir.
• Laboratuvar analizleri ve test malzemeleri desteklenmektedir.
• Başvuru dosyası 4 ay içinde kabul edilebilir. Proje denetim komitesi bağımsız olarak çalışmaktadır.

G. Teknoloji geliştirme projelerine yönelik krediler

Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV); teknoloji geliştirme, yenilenebilir enerji üretimi, enerji verimliliğinin artırılması ve çevresel etkilerin azaltılması projeleri için uzun vadeli faizsiz krediler sunmaktadır.

Çevre projelerine yönelik destekler aşağıdaki gibidir:

• Proje başına maksimum katkı oranı % 50’dir.
• Proje başına maksimum bütçe 1 milyon ABD dolarıdır.
• Geri ödeme süresi, bir yıllık ödemesiz dönem de dâhil olmak üzere projenin başlangıcı itibarıyla toplamda 4 yıldır.

H. Eğitim desteği

Türkiye İş Kurumu (İŞKUR), maksimum 6 ay süreyle mesleki eğitim projelerini destekleyebilmektedir.

• İstihdam öncesi eğitim sürecinde kursiyerler ve İŞKUR’da kayıtlı işsiz adaylar için doğrudan maaş desteği (kısmi maaş = 15 TL/gün)
• SGK primleri (iş kazaları ve mesleki hastalıklar) İŞKUR tarafından karşılanmaktadır.
• Eğitmenin ücreti, elektrik ve su faturaları gibi program masrafları işverene kısmi olarak İŞKUR tarafından ödenmektedir. Toplam tutar, stajyer başı ücret üzerinden hesaplanır ve işverenin sağlanan hizmetleri İŞKUR’a fatura etmesi gerekmektedir.
• İŞKUR söz konusu eğitim programında işvereni (şirketi) hukuki taraf olarak kabul etmektedir.
• Program sonrasında eğitim gören belirli sayıda (oranda) kursiyerin istihdam edilmesi gerekmektedir.

Milli Eğitim Bakanlığı aşağıdakiler için iş birliği sunmaktadır:

• İstenilen programa yönelik meslek okulları Bakanlık kararına istinaden açılabilir.
• Mevcut bir meslek lisesinde talep edilen programların adaptasyonu, eğitim takımına yönelik genel masraflar Bakanlık tarafından desteklenebilmektedir.

I. İhracata yönelik devlet teşvikleri

Bu teşvik programının temel amacı ihracatı teşvik etmek ve uluslararası pazarlarda faaliyet gösteren şirketlerin rekabet gücünü artırmaktır. Bu özel paket temel olarak Ar-Ge faaliyetlerini, piyasa araştırmalarını, sergi ve uluslararası fuarlara katılımları, patent, ticari marka ve sanayi tasarım masraflarını kapsamaktadır.